اكرم صلّى اللّه عليه و إله : « الفقر فخري و به أفتخر » و روايت امام صادق عليه السّلام : خداوند به حضرت موسى عليه السّلام فرمود : « إذا رأيت الفقر مقبلا فقل مرحبا بشعار الصّالحين و اذا رأيت الغنىّ مقبلا فقل : ذنب عجّلت عقوبته ؛ هنگامى كه ديديد فقر روى آورده بگو اى شعار صالحين خوش آمدى و هنگامى كه ببينى غنا روى آورده بگو لابد گناهى از من سر زده كه مجازاتش به سرعت فرارسيده » « 1 » و روايات ديگرى مانند آن . ولى روشن است كه فقر به معناى تهيدستى مخصوصا در آنجا كه بر اثر تنبلى و كوتاهى و ضعف مديريت حاصل شود نه مايهء افتخار است و نه شعار صالحان ، بلكه سبب ذلّت و خوارى و آلودگى به انواع گناهان است . مايهء افتخار ، فقر الى اللّه است ، چرا كه عالم همه نيازمندند و خداوند بىنياز : « يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ » « 2 » و اين شبيه همان چيزى است كه در حديث امير مؤمنان عليه السّلام آمده است كه عرضه مىداشت : « كفى بي عزّا أن أكون لك عبدا و كفى بي فخرا أن تكون لي ربّا » . « 3 » يا اينكه منظور از فقر ، زندگى ساده و خالى از تشريفات و تكلّفات است در برابر ثروتى كه موجب مستى و غرور و تشريفات و تجمّلات مىشود . تعبير به « شعار الصّالحين » از فقر و تعبير به « مجازات زودرس » از غنا ، گواه روشنى براين معناست ، زيرا شعار صالحان به يقين چيزى است كه موجب صلاح و فلاح باشد ؛ مانند زهد و ساده زيستى و عقوبت گناه ، مربوط به چيزى است كه گناه آلوده باشد . اين احتمال نيز وجود دارد كه قسمتى از اين روايات كه در آن مدح فقر آمده ، اشاره به فقر تحميلى باشد كه بر اثر انجام وظيفه دامنگير انسان مىشود ؛ مثلا در آغاز اسلام گروه عظيمى از مسلمانان مجبور به مهاجرت از مكّه به مدينه شدند و

--> ( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 263 ، ح 12 از باب فضل فقراء مسلمين . ( 2 ) . فاطر ، آيهء 15 . ( 3 ) . خصال ، ج 2 ، ص 420 ، ح 14 .